Marjolijn Boterenbrood
Mobiele Architectuur op het Storkterrein

Mobiele architectuur en zogeheten 'lichte stedenbouw' zijn actuele onderwerpen in de discussie over nieuwe woon- en werkvormen. De enorme vlucht van de informatietechnologie en de toename en perfectionering van transportmiddelen leiden tot een samenleving, die langzaam verandert in een netwerkmaatschappij. In de netwerkmaatschappij worden individuele oplossingen gezocht voor algemene problemen. Mobiliteit is hierbij een sleutelwoord. Tegelijkertijd zien we dat min of meer 'vergeten' plekken, die op spontane wijze in beslag kunnen worden genomen, steeds schaarser worden in het overgereguleerde Nederland. Met de tentoonstelling Mobiele Architectuur in 2001 op het Storkterrein in Amsterdam hoopte SKOR een bijdrage te kunnen leveren aan het debat over deze ontwikkelingen. De tentoonstelling met internationale mobiele architectuur vond plaats tijdens de manifestatie Het Storkterrein als voorstelling, een initiatief van beeldend kunstenaar Marjolijn Boterenbrood (1954) en socioloog Anne Hemker (1972) van stichting Werk Spoor. www.werkspoor.org

SKOR bracht voor de tentoonstelling diverse mobiele woon- en werkplekken bij elkaar gebracht, daarnaast was door SKOR en het AFK een meervoudige opdracht uitgeschreven voor een mobiele woon- en werkeenheid onder tien kunstenaars.
De deelnemers waren Andre van Bergen, Dirk van Lieshout, Luc Deleu, Liesbeth Bik en Jos van der Pol, Klaas Kloosterboer, Phantom Büro, Henrik Plenge Jacobson en Dominique Gonzales Foerster
De tentoonstelling was te zien tijdens de manifestatie Werk Spoor in september 2001.

foto: Theo Krijgsman

Matti Suuronen: Futuro House

In 1968 ontwiep de Finse ontwerper Matti Suuronen het Futuro House. Het Futuro House was de laatste in een lange reeks ontwerpen voor capsulevormige experimentele huizen. De eersten dateren al van eind jaren twintig, onder andere van Buckminster Fuller. Slecht enkelen zijn gerealiseerd.
Het ellipsvormige fibre-glass huis van Suuronen is opgebouwd uit 16 eenheden. Het geprefabriceerde interieur bestaat uit een woonkamer, twee slaapkamers, een keuken en een badkamer. Het speciaal voor een vakantiepark ontworpen huis biedt ruimte aan elf slaapplaatsen. Het Futuro Huis is een van de weinige voorbeelden uit de reeks huizen, die redelijk eenvoudig verplaatsbaar zijn door zijn modulaire samenstelling.

Atelier van Lieshout: Tampa-skull

De Tampa-skull is een ruimtestation-achtige verblijfsruimte met alle noodzakelijke voorzieningen voor eten, wassen, werken en slapen. De geometrische vorm van het exterieur, die vrij kan ronddolen in de ruimte, en de eenvoudige interieurs, benadrukken dat het voor een zelfvoorzienend gebruik bedoeld is. Spelenderwijs refereert de Tampa-skull aan het toenemende verschijnsel van 'Er even tussenuit gaan'. De spartaanse inrichting kan de gebruiker aanzetten tot een zelfbeschouwende houding.

Dré Wapenaar: Winterbivak

Dré Wapenaar hoopt met zijn futuristische tentconstructies ontmoetingen tussen mensen te regisseren, dan wel te beïnvloeden. De Winterbivak maakt deel uit van het brede repertoire aan sculpturale tenten van Wapenaar met zeer uiteenlopende functies, zoals een douchetent, een kiosktent, een boomtent en een barbecuetent. Los vooringenomen ideeën over hoe mensen in groepen functioneren, brengt de wijze waarop ze gebruikt worden de onvoorziene processen van de universele groepsdrang in beeld.

Piet Hein Eek: Tuinhuis Tuinhuis

Ontwerper Piet Hein Eek streeft ernaar te maken wat vanzelfsprekend lijkt. De reeks tuinhuizen kenmerkt zich door de toepassing van sloophout, gebruikte ramen en deuren en zijn ambachtelijk gemaakt. Het materiaal, dat getekend is door de geschiedenis, alsmede het tuinhuis als type en de specifieke functie ervan bepalen de vormgeving.

Yuri Leiderman en Vadim Fishkin: Hotelit

De Hotelit bestaat uit een bijzonder vormgegeven container, bedoeld als hotelkamer en tentoonstellingsruimte tegelijk. De buitenzijde is vormgegeven als een ‘beeldende capsule’, zoals zij het zelf verwoorden, en verwijst naar een groot stedelijk gebouw. De hotelkamer biedt onderdak aan gasten, maar ook aan werken van bevriende kunstenaars. Leiderman en Fishin treden hierbij op als curatoren. Zij scheppen met deze combinatie van functies en de expliciete vormgeving een unieke ruimte, waarin de gasten zelf onderdeel van het kunstwerk zijn geworden.

Jack Brandsma: Mobiel Huishouden

Met zijn krattenproject ontwierp Jack Brandsma een mobiel huishouden waarin de begrippen mobiliteit en intimiteit centraal staan. Mobiliteit omdat mensen voortdurend van ruimte veranderen. Intimiteit vanwege de behoefte aan beschutting in grote lege ruimtes, zoals leegstaande voormalige scholen, kantoren, fabriekshallen. Dergelijke ruimtes worden steeds vaker in beslag genomen als woonruimte.

Koers Zeinstra Van Gelderen architecten: Tuimelhuis

Net als tuinmeubilair vormt het Tuimelhuis van Koers, Zeinstra, Van Gelderen architecten een mobiel onderdeel van het vaste in de grond verankerde huis. Het tuimelhuis biedt een compacte oplossing voor een uitgebreid programma aan functies. Door het Tuimelhuis te verplaatsen wisselt de mogelijkheid tot gebruik voortdurend. De ene keer is het een berging, een werkkamer, een slaapkamer of een speelkamer dan weer is het een beschutte buitenruimte. Meerdere Tuimelhuizen kunnen een steeds wisselende configuratie van bebouwing rond het tuinpad opleveren. Deze informele bebouwingswijze sluit aan bij het specifieke seizoensgebonden wisselende karakter van tuinen en binnenterreinen.

foto: Adam Page

Eva Hertzsch en Adam Page: Executive Box

Hoe beïnvloedt de architectuur het menselijk gedrag en de persoonlijk beleving van de ruimte? In eerdere kunstwerken onderzocht Adam Page van het kunstenaarsduo Hertzsch en Page de interactie tussen architectuur en sociaal gedrag. Door middel van de Executive Box onderzocht hij deze begrippen opnieuw. De box bestaat uit een uitvouwbare kantoor-container die onderdak kan bieden aan verschillende soorten van activiteiten. Door de box als een openbaar object in de openbare ruimte te plaatsen, ontstaat een soort uitverkoop van de publieke ruimte. De gebruiker bepaalt zelf de functie ervan en neemt zo bezit van die publieke ruimte.

Kas Oosterhuis, Menno Rubbens en Ilona Lénard: Parasite

Parasite is een opblaasbare intelligente sculptuur. In het verleden heeft zij een reis door Europa gemaakt, waar lokale geluiden en beelden door studenten via het internet getransformeerd werden tot een eigen taal. Hiermee communiceerde Parasite met de buitenwereld, alsof ze uit een andere beschaving afkomstig is. Elk half uur lichtte zij op met een heldere flits, die vertraagd was waar te nemen. Dit lichteffect ging gepaard met een dramatisch krakend geluid uit het holst van de ruimte. Tijdens de tentoonstelling zal de Parasite op een andere manier zich manifesteren.

Airstream Caravan

Het concept van het mobiele wonen is zeker niet nieuw. Jaarlijks gaan duizenden mensen met hun caravan met vakantie. De Airstream caravan is een vroeg voorbeeld van het mobile-home, waarvan de ontstaansgeschiedenis terug voert tot de jaren twintig van de vorige eeuw. Het begon als een bouwinstructie in een doe-het-zelf tijdschrift. In de jaren dertig van deze eeuw groeide de productie van de Airstream caravan gestaag uit tot een jarenlange omvangrijke productie van duurzame, geriefelijk uitgeruste mobiele wooneenheden. Meer dan 60% van alle Airstream modellen zijn nog steeds in gebruik. In de afgelopen twintig jaar is de Airstream Caravan zelfs een kenmerkend onderdeel geworden van The American Way of Life.

foto: Theo Krijgsman

N55: Snail Shell System

Het werk van de Deense kunstenaarsgroep N55 kenmerkt zich meestal door mobiele constructies, samengesteld uit universele modules. Hiermee kunnen verblijfsplekken worden gemaakt, waardoor de gebruiker zich op elke willekeurige plek in de openbare ruimte tijdelijk kan vestigen. Het hier opgestelde low-budget Snail Shell System wijkt af van het meestal door hen gebruikte modulaire stelsel. De cilinderachtige capsule kan zowel op het land als op het water worden gebruikt. Het kan in een stedelijke omgeving geplaatst worden, in bestaande gebouwen, in open velden, bossen, maar ook ingegraven in de grond. De units kunnen integreren met bestaande infrastructuren en inpluggen op de diverse communicatiemiddelen en energiebronnen (b.v. straatverlichting). Verschillende units bij elkaar kunnen een onderkomen voor een tijdelijke gemeenschap vormen.

Gert 28: Carovan

De Carovan is een samensmelting van onze traditionele mobiele vakantie-eenheid; de auto met caravan. Als autonoom vakantievoertuig blijft de Carovan zijn archetype, de caravan, trouw. De kenmerkende standaardisatie bij de massaproductie van caravans blijft achterwege. Hierdoor krijgt het vervoermiddel zijn eigen identiteit.

foto: Theo Krijgsman

Atelier van Lieshout: Favela

Vrij van bouwvergunningen, contracten met energiebedrijven en overheidsbemoeienissen vormen de sloppenwijken een zelfregulerende samenleving. Deze woonvorm heeft overeenkomsten met het anarchistische (mobiele) wonen in het werk van Joep van Lieshout, zoals de AVL-ville, alleen is hier geen sprake van sociale misstanden en woon je hier uit vrije wil. De Favela is ontworpen naar voorbeeld van de sloppenwoning.