Lino Hellings , Yvonne Dröge Wendel
De coupé, van viltworkshop tot reiservaring

In 2006 nodigden De Bieslandhof en SKOR Lino Hellings en Yvonne Dröge Wendel uit voor een gezamenlijke opdracht. Zij kozen voor een onderzoeksmatige aanpak. De grootste uitdaging hierbij was om iets te ontwerpen dat ook daadwerkelijk werkt en gebruikt wordt op deze locatie door deze bewoners.

In het kader van hun onderzoek organiseerden de kunstenaars drie viltworkshops voor verschillende bewonersgroepen. Doel van deze workshops was om zo nauwkeurig mogelijk te observeren en zo dicht mogelijk met de (vooral psychogeriatrische) bewoners in contact te komen. Zij verbleven gedurende de workshops zes uur op een woonunit en viltten allerlei objecten samen met de bewoners, hun familieleden en het personeel van de Bieslandhof. Wetenschappers van buitenaf werden voor de viltworkshops uitgenodigd om vanuit hun visie een observatieverslag te maken van de feitelijke situatie. De oorspronkelijke verwachting van de kunstenaars was dat zij de ‘latente talenten’ van de bewoners zouden kunnen ontdekken. Dat die talenten het aanknopingspunt zouden zijn voor een kunstwerk waarin de bewoners geactiveerd en gestimuleerd zouden worden door gebruik van uitdagende materialen, vormen, kleuren, herinneringen etcetera.

De viltworkshops werkten goed. Vilten is een simpele en aansprekende techniek en ook minder mobiele bewoners konden hier met plezier aan meewerken. Desondanks bleek uit de gesprekken en de situaties dat de meeste bewoners juist liefst rust wilden. “Wij hebben ons hele leven lang gewerkt. Wij hebben het recht om niets te doen”. Ook bleek dat elke vraag, elk gesprek, elk onbekend materiaal bij velen duidelijk om interpretatie ‘vroeg’. Het leek alsof elke ‘vraag’ werd geassocieerd met moeite en dat deze vooral bij cliënten met dementia voornamelijk onrust en stress opriep. De kunstenaars vonden dat het ‘niets willen doen’ een goed recht is. Zij besloten om hun uitgangspunten radicaal te wijzigen en niet langer te denken aan een kunstwerk dat ‘activeert’, maar de aandacht te richten op het onderzoeken van mooie vormen ‘van niets doen’. Niet langer een ACTIVITEIT maar juist een PASSIVITEIT vormgeven.

Wachten en vooral niets doen heeft in onze maatschappij alleen aanzien als het bij een belangrijke bezigheid hoort, zoals een controller van een kerncentrale. Maar ook bijvoorbeeld reizen. Zo is De coupé tot stand gekomen, een plek waar bewoners en hun bezoekers zich op een prettige manier kunnen terugtrekken en verblijven zonder iets te hoeven. Een omgeving die vanzelfsprekend is en niet om interpretatie vraagt maar tegelijkertijd inspirerend genoeg is om er frequent gebruik van te willen maken. De coupe roept een reiservaring op van even weggeweest te zijn uit de gesloten afdeling van het verpleeghuis.

Ruim voor de oplevering en de officiële opening maakten de bewoners en het personeel zich De coupé al eigen door de verpakking van de stoelen te verwijderen en de roodwitte linten los te knopen. Groepen bewoners krijgen nu in De coupé thee en koffie en zelfs hun warme eten geserveerd. Het kunstwerk blijkt bovendien van belangrijke therapeutische waarde: enkele onrustige bewoners die alsmaar voor de gesloten deuren staan omdat ze weg willen, zitten nu rustig een paar uur in De coupé.

Het hele ontwerpproces van het project is openbaar doordat de kunstenaars hun werkwijze, gedachtes en de voortgang uitgebreid op de website www.bies.nu documenteerden.