Open 16
Jubileumnummer

De kunstbiënnale als globaal fenomeen
Strategieën in neopolitieke tijden

Naar aanleiding van de eerste Brusselse Biënnale organiseerde Pascal Gielen in samenwerking met het Vlaams-Nederlands Huis deBuren, het Vlaams steunpunt voor beeldende, audiovisuele en Mediakunst BAM en het lectoraat Kunstpraktijk in de Samenleving van de Fontys Hogeschool voor de Kunsten, op 19 oktober 2008 in Brussel een lezingen- en debattenprogramma, waarin de kunstbiënnale als globaal fenomeen ter discussie stond.

De teksten van sprekers Chantal Mouffe, Michael Hardt, Boris Groys, Charles Esche en Maria Hlavajova, zijn nu gepubliceerd in Open, cahier over kunst en het publieke domein en aangevuld met teksten van Brian Holmes, Irit Rogoff, Simon Sheikh en Thierry de Duve. De samenstelling van de teksten gebeurde door Pascal Gielen en Jorinde Seijdel,hoofdredacteur van Open. Dit extra nummer van Open is tevens een jubileumnummer ter ere van het vijfjarig bestaan van het cahier in de huidige vorm.

Open 16 werd gecoproduceerd door SKOR, deBuren, BAM, en Fontys Hogeschool voor de Kunsten. Met dank aan de eerste Brusselse Biënnale.

Redactie: Jorinde Seijdel and Liesbeth Melis
Grafisch ontwerp: Thomas Buxó and Klaartje van Eijk

ISBN 978-90-5662-666-2
€ 24.50

Inhoudsopgave Open 16, De kunstbiënnale als globaal fenomeen. Strategieën in neopolitieke tijden

Jorinde Seijdel
Redactioneel
De kunstbiënnale als globaal fenomeen
Strategieën in neopolitieke tijden
Online artikel

Pascal Gielen
De biënnale: een postinstitutie voor immateriële arbeid
Online artikel

Door middel van een analyse probeert socioloog Pascal Gielen meer greep te krijgen op de problematische kanten van de kunstbiënnale als globaal fenomeen. Pas dan kunnen nieuwe strategieën ontwikkeld worden om te ontsnappen aan de mondiale concurrentiehysterie met al haar negatieve kenmerken. Neoliberale citymarketing als boosdoener is een al te voor de hand liggende verklaring.

Michael Hardt
De productie en distributie van het gemeenschappelijke
Enkele vragen aan de kunstenaar
Online artikel

Volgens Michael Hardt is de productie van het gemeenschappelijke de belangrijkste economische drijfveer in een tijd waarin immateriële en biopolitieke productie dominant is. Door economie, politiek en esthetiek aan elkaar te verbinden en hun verhouding te analyseren, wordt Hardt aangezet tot vragen over de rol van de kunstenaar en de betekenis van zijn werk bij het verspreiden van het gemeenschappelijke.

Chantal Mouffe
Democratische politiek ten tijde van het postfordisme

Politiek filosofe Chantal Mouffe laat zien hoe de bestaande machtsstructuren in de huidige politieke systemen het beste kunnen worden doorbroken door het ontwikkelen van tegen-hegemonische praktijken. Juist culturele en artistiek praktijken kunnen hierbij een grote rol spelen omdat ze bij uitstek het terrein vormen waarop nieuwe subjectiviteiten ontwikkeld kunnen worden.

Thierry de Duve
Het glokale en het singuniversele
Overdenkingen over kunst en cultuur in een geglobaliseerde wereld

Volgens de Belgische filosoof Thierry de Duve is de kritiek op de kunstbiënnale als globaal fenomeen vanuit het perspectief van de economische en amusementswaarde te beperkt. Door de esthetische waarde van kunst weer onderdeel van de kunstbeschouwing te maken wordt een andere vorm van verzet mogelijk tegen de hegemonische centra die dominant zijn in de wereldcultuur. De Duve maakt hiervoor aanspraak op het Kantiaanse idee van de sensus communis – het vermogen om gevoelens met elkaar te delen.

Boris Groys
Van medium naar boodschap
De kunstinstallatie als model voor een nieuwe wereldorde?

Kunstcriticus Boris Groys ziet de kunstinstallatie als een vorm om verborgen werkelijkheden zichtbaar te maken. De dubbelzinnige betekenis van het begrip vrijheid, die Groys in ons democratisch bestel signaleert, treffen we ook aan in de hedendaagse kunstinstallatie. Dit wordt blootgelegd door deze te onderzoeken en de rol van de kunstenaar en de curator daarbij te analyseren. De publieke ruimte die door de installatie, maar ook door de biënnale wordt gecreëerd, staat dan model voor een nieuwe politieke wereldorde.

Simon Sheikh
Labels van uniciteit, vectoren van mogelijkheden
Vragen voor de Biënnale

Om de werkelijke betekenis en mogelijkheden van de biënnale als globaal fenomeen te doorgronden, zet de Scandinavische criticus en curator Simon Sheikh het begrip a politics of translation in. De biënnale wordt zo een plek waar steeds nieuwe betekenissen, verhalen, geschiedenissen en verbindingen tot stand worden gebracht. Deze toestand van permanente beweging kan ervoor zorgen dat de biënnales ook nog iets anders teweeg kunnen brengen dan een vermeerdering van kapitaal.

Brian Holmes
De mesoschaal
Kunst na het neoliberalisme
Online artikel

Nu het neoliberalisme zijn langste tijd gehad lijkt te hebben, vraagt Brian Holmes zich af wat dit kan betekenen voor de opkomst van Aziatische biënnales. Naar aanleiding van het concept van de zesde Biënnale van Tapei, neoliberalistisch bolwerk bij uitstek, alsmede van enkele hier gepresenteerde kunstwerken, ziet hij mogelijkheden om deze transcontinentale uitwisselingen op diverse schaalniveaus weer betekenis te geven.

Charles Esche en Maria Hlavajova
Over het ontstaan van Once is Nothing.
Hoe zeg je nee terwijl je ja zegt?

Charles Esche en Maria Hlavajova werden als vertegenwoordigers van respectievelijk het Van Abbemuseum in Eindhoven en BAK in Utrecht uitgenodigd een bijdrage te leveren aan de Brussel Biënnale. Met ‘Once is Nothing’1 deden zij een poging om vanuit hun eigen institutionele verantwoordelijkheid een antwoord te geven op het vluchtige karakter van veel biënnales met hun economisch gemotiveerde roep om vernieuwing.

Irit Rogoff
Geo-Cultures
Circuits van kunst en globalisering

In het onderzoeksproject ‘Geo-Cultures’ wil Irit Rogoff, verbonden aan het Goldsmith College in Londen, onderzoeken hoe de hedendaagse kunstpraktijk globaliseringsprocessen voedt in plaats van weerspiegelt. Biënnales zijn in dit verband interessante plekken. Zij zijn uitgegroeid tot circuits van onderzoek, uitwisseling en dialoog, waarin gedetailleerde lokale karakteristieken samengaan met het belichten van omstandigheden elders.