Eran Schaerf
Beit Ha’Chidush

Beit Ha’Chidush, oftewel Huis van Vernieuwing, is de welgekozen naam van een bijzondere joodse gemeente (kehille) in Amsterdam. De joodse traditie wordt geïnterpreteerd op een wijze die ruimte laat voor verschillende persoonlijke geloofsbelevingen, geaardheid en afstamming, ook via de vaderlijke lijn. Pluriformiteit is een leidend begrip. BHC was in ons land de eerste gemeente met een vrouwelijke rabbijn. Vernieuwend is vooral ook de liturgie, die onderwerp is van voortdurende gezamenlijke studie.

Beit Ha’Chidush beschikt niet over een eigen gebouw, maar komt bijeen in de Uilenburgersynagoge. De inrichting van de ruimte voor de diensten had een wat provisorisch karakter, vandaar dat de gemeente het plan opvatte om een nieuwe Aron Ha’Kodesh te laten maken, het meubel waarin de Tora wordt bewaard, en een Bima, de lessenaar vanwaar uit de heilige tekst gereciteerd wordt. Het ontwerp zou niet alleen functioneel moeten zijn, maar ook de identiteit van de gemeente moeten verbeelden. Op uitnodiging van SKOR heeft kunstenaar Eran Schaerf een ontwerp gemaakt dat recht doet aan de pluriformiteit van Beit Ha’Chidush en dat op bijzondere wijze de beeldende traditie van het Jodendom inzet ten gunste van een nieuwe vorm. Schaerf ontwierp een ensemble dat bestaat uit vier tafels en een kast (de Aron) die buiten de diensten ineengeschoven kunnen worden tot een neutraal blok. De grootste tafel fungeert uitgeklapt als Bima, de verhoging die gebruik wordt voor het lezen van de Thora. Daarnaast is er een lessenaar voor de chazzan (voorzanger), een tafel voor de Menora (de zevenarmige kandelaar) en één voor de sjabbatkandelaars en andere attributen. In de opstelling van de elementen kan gevarieerd worden.

Mappot
De kern van Eran Schaerfs ontwerp wordt gevormd door de zogenaamde mappot, het kleed dat de meubelstukken bedekt. Bij elk van de vijf door hem ontworpen meubelstukken hoort een serie van acht witte, linnen kleden die tijdens de diensten over de meubels heen worden gelegd. Het is een vertaling van het gebruik om de heilige tekst met verschillende lagen textiel te verhullen, van gordijnen voor de Aron (Parochet) tot geborduurde mantels om de rollen heen.

Elke mappa heeft een lichte opdruk gekregen, een patroon dat wordt gevormd door afbeeldingen van judaïca van over de hele wereld en van alle tijden. Behalve afbeeldingen van rituele objecten, nam Schaerf ook fragmenten op van werk van hedendaagse Joodse kunstenaars en verwijzingen naar moeilijke thema’s als de Shoah en het Israëlisch-Palestijnse conflict. De afbeeldingen worden geactiveerd wanneer de gemeenteleden van BHC de opdrukken gaan borduren. De kunstenaar laat aan de leden zelf om te besluiten òf en welke van deze beelden tot hun ritus gaan behoren. Er kunnen ook beelden of teksten worden toegevoegd. Die kunnen elkaar overlappen of zelfs tegenspreken. Samen vormen ze een nieuw patroon.

Het concept voor Schaerfs mappot komt voort uit een aantal vragen. Moeten er wel beelden worden toegevoegd aan de inrichting van de synagoge? Zo ja, hoe komen die beelden dan overeen met de joodse traditie enerzijds en de identiteit van de gemeente anderzijds? Wat is de achtergrond van het bedekken van de heilige tekst en hoe markeren beelden de grens tussen het seculiere en het sacrale? En is het wel aan een individu, een kunstenaar, om zulke beeldtaal in te brengen? De Tora verbiedt het afbeelden van mens en dier, maar er bestaat een uitleg die stelt dat een fragment daarvan wel is toegestaan.

Het (laten) borduren van de patronen kan worden gezien als een donatie aan de synagoge, maar kan ook vormgeven aan een intiem gedenken. Het borduren vergt geduld, zoals men dat voor elkaar ook moet opbrengen. De mappot vormen een gezamenlijke getuigenis van en een kaart voor de weg die Beit Ha’Chidush gaat.