Inhoudsopgave OPEN 10 (In)tolerantie

OPEN 10 (In)tolerantie. Vrijheid van meningsuiting in kunst en cultuur

Geen vertoog lijkt momenteel zo uitgehold als dat over tolerantie en vrijheid van meningsuiting: in de westerse cultuur zijn deze concepten nauwelijks nog in staat betekenissen te genereren die ons allen aangaan én aanstaan. De codes, regels, afspraken en symbolen die onze rechten en plichten binnen het publieke domein bepalen, werken niet goed meer. Voorbij het cynisme en het nihilisme moet het politiek-filosofische concept van de publieke sfeer opnieuw worden gearticuleerd. Verlangens hieromtrent worden niet alleen op de politiek geprojecteerd, maar ook op de kunst, de architectuur en de stad. Open 10 brengt analyses, posities en voorstellen bijeen van theoretici en kunstenaars.

Overzichtspagina OPEN

Jorinde Seijdel
Redactioneel
Online artikel

Peter Sloterdijk
Burgers in het verfbad
De geboorte van de democratie uit de geest van de ontwapening

Speciaal voor Open liet de redactie een lezing vertalen, die de filosoof Peter Sloterdijk uitsprak tijdens de conferentie ‘Atmospheres for Freedom. Towards an Ecology of Good Government’ in Venetië in 2004.1 In deze lezing gaat hij in op de premissen voor een democratische gemeenschap en het belang daarbij van geschreven en representationele media.

Gijs van Oenen
Verzuurde tolerantie
De Nederlander krijgt het niet meer bij elkaar gefietst

De ontwikkeling naar een ‘interpassief burgerschap’, waarover rechtsfilosoof Gijs van Oenen in Open nr. 6 schreef, leidt tot een ingrijpende verandering van de manier waarop wij ons gedragen in het publieke domein.1 Tolerantie dreigt hierdoor weg te glijden in een steeds wijder wordende spagaat van ‘assertie en presentie’ oftewel burgers die met nadruk hun recht opeisen en burgers die een keuze ontlopen. Het zal de komende tijd dan ook een belangrijke opgave zijn om dit proces te stoppen en te zoeken naar alternatieven.

Jeroen Boomgaard
Radicale autonomie
Kunst ten tijde van procesmanagement

Sinds de kunst steeds vaker wordt ingezet in publiek-private ontwikkelingsprocessen wordt van haar een duidelijk omschreven effect verlangd. De autonome positie van de kunstenaar wordt daarbij sterk gerelativeerd. Geen goede zaak vindt Jeroen Boomgaard. Hij pleit voor een radicalisering van de autonomie van de kunst. Pas dan wordt het mogelijk te ontsnappen aan processen waar het recht van de sterkste geldt en werkelijk effectief te zijn.
Online artikel

Roemer van Toorn
Esthetiek als vorm van politiek
Arets en Koolhaas geven de architectuur nieuwe impulsen

Hedendaagse architectuur is zelden politiek. Of ze onttrekt zich vanwege haar in zichzelf besloten gedachtegoed aan de werkelijkheid of ze omarmt kritiekloos de realiteit in al haar heterogeniteit. Volgens architectuurtheoreticus Roemer van Toorn bewijzen de bibliotheek van Wiel Arets en het Casa-da-Música van Rem Koolhaas dat het wel degelijk mogelijk is een wat hij noemt ‘politieke esthetica’ te ontwikkelen.

Max Bruinsma
De wraak van de symbolen

Met ‘kabouter Buttplug’ zoals het omstreden beeld van Paul McCarthy in de volksmond wordt genoemd raakt de kunst in de openbare ruimte een gevoelige snaar. De symbolische betekenis ervan wordt ‘op straat’ niet begrepen. Volgens Max Bruinsma werken symbolen alleen betekenisvol binnen hun eigen codes. Dat kunstenaars zoeken naar een vorm van provocatie is onbevredigend geworden omdat het de vraag naar maatschappelijke verantwoordelijkheid open laat.

Jorinde Seijdel
Koolhaas & Google in China
Over de pervertering van censuur

Rem Koolhaas en Google doen zaken in China - en met hen natuurlijk nog vele anderen. Het nieuwe beloofde land is echter nog steeds een dictatuur, waarin de Communistische Partij op grote schaal censuur uitoefent. Koolhaas en Google lijken die censuur met hun specifieke projecten te ondersteunen en te faciliteren. Dit roept enige kritiek op, maar nauwelijks echt protest. Censuur is in de postmoderne cultuur blijkbaar niet meer per se een categorisch kwaad, maar eerder een constituerende kracht.

The Buggers
Column Positie #14: The fire, the fire is falling!
Online artikel

Tom McCarthy
Het radicaal andere
Een gesprek over Amsterdam 2.0

In het project Amsterdam 2.0 is een politiek model ontwikkeld, waarin opnieuw inhoud en betekenis wordt gegeven aan het idee van de democratie. Het kernbegrip hierbij is ‘radicale tolerantie’: het naast elkaar bestaan van het absoluut soevereine en het radicaal andere. De Britse kunstenaar/schrijverTom McCarthy ondervraagt beeldend kunstenaar Paul Perry en architect Maurice Nio over de betekenis en mogelijke implicaties van dit model.
Online artikel

Joke Hermes
Gevangen in ongemak
Hoe politiek effectief is het werk van Martijn Engelbregt?

Joke Hermes is lector publieke meningsvorming aan de Hogeschool InHolland. Vanuit die hoedanigheid vroeg de redactie van Open haar te schrijven over de politieke effectiviteit van het werk van Martijn Engelbregt (www.egbg.nl), die stelselmatig via zijn kunstprojecten de werking van de democratie onderzoekt. Haar conclusie is dat populaire cultuur meer bereikt als het gaat over het beïnvloeden van vrije publieke meningsvorming dan kunst. Vooralsnog is het werk van Engelbregt slechts voorbehouden aan politiek en cultureel gevorderden.

Lonnie van Brummelen en Siebren de Haan
Open Brief: Call of the Wild

De redactie van Open vroeg Lonnie van Brummelen en Siebren de Haan een bijdrage te leveren aan dit nummer over (in)tolerantie. Met filmwerken, teksten en tentoonstellingen verkennen zij de grenzen van het publieke domein en onderzoeken ze de wisselwerking van kunst met haar context. Zij reageren met een Open brief aan de kunstcommissie van Zwolle naar aanleiding van een opdracht voor een ‘observatie’. In de brief ontrafelen zij verborgen randvoorwaarden van hedendaagse site specifieke kunstpraktijken en dagen zij de commissie uit om hun bedenkingen als site specifiek weerwoord op de probleemstelling te tolereren.

Lex ter Braak
Nieuwe vrijmetselarij
Roep om symbolen creëert valse verwachtingen

De oproep aan de beeldende kunst om nieuwe symbolen voor Nederland te ontwerpen is volgens Lex ter Braak ondoordacht en gratuit. Niet alleen is het een onhoudbare opvatting in deze tijd te denken dat je de kunst richting voor kan schrijven. Ook de wijze waarop de roep om nieuwe symbolen te creëren is uitgewerkt was vrijblijvend. Debat en tentoonstelling vonden plaats binnen de beslotenheid van het kunstcircuit en de poging om in de publieke ruimte te landen had geen enkele impact.

Beeldbijdragen zijn opgenomen van Martijn Engelbregt, Ben Laloua/Didier Pascal, getiteld Front and Back Cover, en van Lonnie van Brummelen, getiteld The Formal Trajectory