Inhoudsopgave Open 12 Vrijheid van cultuur

Open 12
Vrijheid van cultuur
Regulering en privatisering van intellectueel eigendom en openbare ruimte

Door het toenemend aantal conflicten tussen het publieke en private met betrekking tot het eigenaarschap en het beheer van kennis en cultuur is het denken over het gemeenschappelijke binnen het publieke domein onder druk komen te staan. ‘Vrijheid van cultuur’ dringt zich op als urgente kwestie van juridisch en ethisch belang. In hoeverre kan cultuur en kennis vrij worden gedistribueerd, uitgewisseld of toegeëigend? En welke garantie is er voor plekken waar het gemeenschappelijke zich kan manifesteren en kan worden bediscussieerd?
In dit nummer van Open ligt de nadruk op vragen rond de privatisering van intellectueel eigendom en worden modellen getoond voor een alternatieve stedenbouwkundige praktijk, die de openbare ruimte haar publieke dimensie terug kan geven.

Jorinde Seijdel
Redactioneel
Online artikel

Stephen Wright
Spitten in de epistemologische gemeenschapsgronden
Online artikel

Aan de hand van het gedachtegoed van Gabriel Tarde, Ludwig Wittgenstein en George Herbert Mead reflecteert schrijver en criticus Stephen Wright over de vraag hoe voorkomen kan worden dat in een kapitalistische kenniseconomie intellectueel eigendom exclusief wordt toegeëigend en kennis in toenemende mate privatiseert. Wat impliceert dit voor kunst als vorm van kennis?
online artikel

McKenzie Wark
Copyright, Copyleft, Copygift
Online artikel

Het huidige systeem van de vrijemarkteconomie en het bestaande juridisch systeem belemmert de vrije ontwikkeling van onze cultuur. Om dit te veranderen pleit McKenzie Wark, auteur van A Hacker’s Manifesto, voor een verschuiving van een handelseconomie naar een gifteconomie, waar sociale relaties centraal staan in plaats van commerciele.
online artikel

Brian Holmes
De afwezige rivaal
radicale kunst in een politiek vacuüm

Cultuurcriticus Brian Holmes zet uiteen hoe in de gemeenschappelijke ruimte, die steeds meer door de technologie bepaald wordt, de privatisering van kennis steeds verder voortschrijdt. Kan taal en communicatie nog betekenisvol zijn binnen deze context?

Joost Smiers
Kunst zonder auteursrecht
Voorstel voor een alternatieve regeling

Joost Smiers, onderzoeker in de Research Group Arts and Economics van de HKU in Utrecht, werkt momenteel aan het boek Imagining a World Without Copyright. Hierin zet hij zijn bewaren tegen het huidige auteursrechtsysteem op een rij en schetst hij de contouren van een nieuw systeem. Deze tekst schetst de thematiek van zijn boek in grote lijnen.

Pascal Gielen
Artistieke vrijheid en globalisering

Veel cultuur- en kunstcritici wezen het afgelopen decennium op de negatieve invloed van de globalisering op de kunstwereld. Doordat dit begrip aan allerlei verschijnselen wordt gekoppeld, zoals ‘commodificatie’, mediatisering en uniformisering, is het heterogeen en futloos geworden. Socioloog Pascal Gielen probeert de relatie van globalisering met alles wat het wordt verweten te verduidelijken. Om de kunst weer een rol te geven die aanzet tot reflectie pleit hij voor het creëren van een vrije zone waarbij globalisering in al zijn complexiteit geaccepteerd wordt.

Willem van Weelden
'If you're explaining you're loosing!'
De patstelling van de netkritiek

De door de netkritiek steevast gehanteerde strategie van decentraliteit en ongeorganiseerdheid ('becoming minor') heeft haar gemarginaliseerd. Wat kan zij vanuit haar zelfgekozen getto nog betekenen? De ambigue wijze waarop netcritici reageren op de ideeën en acties van Lawrence Lessig, voorman van de Free Culture-beweging en een van de initiatiefnemers van Creative Commons, maakt deze vraag des te urgenter, aldus Willem van Weelden in deze polemische tekst.

Maxine Kopsa
Een kampement voor overgesubsidieerde kunstenaars
Interview met Chris Evans over Militant Bourgeois:// An Existential Retreat

Militant Bourgeois: An Existential Retreat is een kunstproject van de Britse kunstenaar Chris Evans dat in 2006 de vorm aannam van een tentoonstelling in Stedelijk Museum Bureau Amsterdam (SMBA) en een residentieplek voor kunstenaars aan de A10. Vijftien kunstenaars gingen de confrontatie met deze primitieve en ongesubsidieerde ‘residentie’ aan. Evans richtte zich op het spanningsveld tussen het mecenaat, met name het steeds vaker bekritiseerde Nederlandse systeem van overheidssubsidies, en de hedendaagse productie van kunst. Maxine Kopsa sprak met hem over anachronismen in de relatie tussen kunstenaar en samenleving.

Arjen Mulder
Online artikel

Dennis Kaspori en Jeanne van Heeswijk
Gast≠vrij

Over gastvrijheid voor hetgeen nog moet komen
In deze bijdrage is een aantal teksten gebundeld dat reflecteert op de problematische positie van het publieke domein in onze hedendaagse samenleving. Met een zich terugtrekkende overheid die bovendien haar beleid volledig heeft toegespitst op risicobeperking, repressie en het vermijden van confrontatie, moeten we het idee loslaten dat het publieke domein een vanzelfsprekendheid is. Het publieke domein moet gecreëerd worden. Dit opent de mogelijkheid voor culturele praktijken om in deze leegte te opereren.
De redactie van Open vroeg aan Dennis Kaspori en Jeanne van Heeswijk een bijdrage te maken waarin diverse initiatieven deze problematiek aan de orde stellen en voorstellen doen die tot mogelijke oplossingen kunnen leiden. Onderstaande tekst fungeert tevens als het vertrekpunt van het tweejarige project ‘Hospitality for what is to come’ dat Jeanne van Heeswijk en Dennis Kaspori in samenwerking met de European Cultural Foundation vanuit het Blauwe Huis in Amsterdam uit gaan voeren. Het project zal bestaan uit een aantal met elkaar verbonden gasthuizen, ontmoetingsplekken en clandestiene routes van waaruit een bijdrage kan worden geleverd aan de discussie over gastvrijheid en migratie.

De teksten in deze bijdrage problematiseren het publieke domein vanuit verschillende praktijken. Het evenement, de plek, de campagne, de tijdelijke en mobiele interventies en het economische systeem bieden een gedifferentieerd inzicht in de mogelijkheden om een, al is het maar tijdelijk of zeer gelokaliseerd, publiek domein te creëren. Zo geeft kunsthistorica Merel Willemsen een inkijk in het Camp for Oppositional Architecture, een tweedaags evenement dat door het Berlijnse tijdschrift Anarchitektur werd georganiseerd in samenwerking met Casco in Utrecht. Tijdens het Camp kwamen mensen bij elkaar die een groeiende onvrede delen over de dominante architectuurpraktijk die in hun ogen onvoldoende oog heeft voor de politieke implicaties van het vak, en die het nalaat belangrijke onderwerpen als de globalisatie en de steeds verder gaande deconstructie van de welvaartstaat kritisch te adresseren.
Universal Embassy is een project dat laat zien hoe de juridische ruimte benut kan worden om in de voormalige Somalische ambassade in Brussel een plek te creëren van waaruit mensen zonder papieren in staat worden gesteld elkaar te ontmoeten, informatie uit te wisselen en collectief naar buiten te treden. Beeldend kunstenaar Tristan Wibault (BE) beschrijft de Universal Embassy in zijn tekst als een ambassade voor diegenen die geen ambassade meer hebben.

Radiomaker en activist Jo van der Spek (NL) geeft aan de hand van een zeer persoonlijke inkijk in zijn activistische leven weer hoe politieke actie steeds meer verweven raakt met culturele actie. De rode draad in zijn verhaal is de campagne ‘Vertrokken Gezichten’ die als een teken van solidariteit met de slachtoffers van de brand in het uitzetcentrum van Schiphol fungeert.
Het Weense collectief van kunstenaars en architecten Transparadiso toont hoe tijdelijke en mobiele interventies kunnen fungeren in een overgereguleerd planningsproces. Tactische interventies en strategisch denken maken het mogelijk om in deze processen, zowel gevraagd als ongevraagd, ruimte te creëren voor een grotere betrokkenheid en verantwoordelijkheid voor alle actoren. Tot slot geeft het Argentijnse collectief M7red een uitgebreide analyse van de economische crisis in Argentinië en laat het zien hoe dit ondermeer leidt tot het ontstaan van alternatieve praktijken voor de uitwisseling van met name culturele goederen en diensten die buiten het bereik zijn geraakt van de meeste Argentijnen.

Kunstenaarsbijdragen

Oliver Ressler
Alternative Economics, Alternative Societies

Het werk van de Oostenrijkse kunstenaar Oliver Ressler (1970) concentreert zich op vormen van verzet tegen neo-liberale globalisering. Een van zijn recente projecten is Alternative Economics, Alternative Societies (2003-2007). Dit project, opgezet met een subsidie van republicart (www.republicart.net target="new"), bestaat uit een reeks van installaties, die steeds met nieuw werk is uitgebreid. Elke installatie bevat monitoren met video-interviews, evenals een kenmerkend citaat hieruit dat geprojecteerd is in de tentoonstellingsruimte. Voor Open maakte Ressler een presentatie waarin zeven tekstfragmenten uit deze video-interviews zijn gecombineerd met foto’s van installatie in diverse steden.

Swop Network
Give Away in Circulation

In 2003 zetten Lise Skou en Andrea Creutz, beiden werkzaam in Denemarken, Swop Projects op, een platvorm voor het ontwikkelen en visualiseren van alternatieve modellen voor de dominante globale monetaire economie. In hun projecten wordt bij voortduring de groeiende notie van ‘intellectueel eigendom’, zich uitend in copyright, patent en exclusieve rechten, bekritiseerd en uitgedaagd.
Voor Open maakten zij een kunstbijdrage, die voortkomt uit de Give Away Shops, die Swop Projects regelmatig organiseert. Bij deze gelegenheden vragen ze bezoekers schetsen te maken van ideeën voor strategieën om de hegemonie van het huidige systeem ter discussie stellen. Deze ideeën kunnen zowel zuiver pragmatisch als utopisch zijn. Deze bijdrage bestaat uit een speciale selectie van deze schetsen. Op de site www.swopnetwork.dk target="new" staat een compleet overzicht van de ideeën, die kunnen inspireren en uitnodigen om er nieuwe aan toe te voegen.

Boekrecensies

Arjen Mulder
Eric Kluitenberg (red.), Boek van de imaginaire Media. Over de droom van het ultieme communicatiemedium

Omar Muñoz Cremers
Alex de Jong & Marc Schuilenburg, Mediapolis. Populaire cultuur en de stad

Domeniek Ruyters
Wouter Davidts, Bouwen voor de kunst?Museumarchitectuur van Centre Pompidou tot Tate Modern

Geert Lovink
Saskia Sassen, Territory-Authority-Rights. From Medieval to Global Assemblages