Stichting Kunst en Openbare RuimteSinds 1984 bestaat er een regeling die het mogelijk maakt kunstprojecten te realiseren bij nieuwbouw van instellingen voor volksgezondheid. Het toenmalige Praktijkbureau Beeldende Kunstopdrachten werd destijds belast met de uitvoering van die regeling.
Volgens Tom van Gestel, artistiek leider bij SKOR en voorheen hoofd van het Praktijkbureau voor Beeldende Kunstopdrachten, is het realiseren van kunstprojecten in verpleeghuizen, waar psychogeriatrische patiënten verblijven, een uiterst moeilijke opgave. Van de kunstenaar wordt een grote mate aan betrokkenheid verlangd bij deze moeilijk toegankelijke doelgroep.
Anders dan schrijvers, filmers en fotografen, die van binnen naar buiten werken is de beeldend kunstenaar gedwongen juist van buiten naar binnen te werken. Hierbij is de steun van de opdrachtgever onontbeerlijk. Zonder een gemotiveerde en geïnteresseerde opdrachtgever is elke poging tot het realiseren van een kunstwerk gedoemd te mislukken. Het is zonder meer lastig om in de institutionele context van het verpleeghuis een kunstwerk te realiseren dat recht doet aan de situatie in het tehuis èn van betekenis is binnen de kunst zelf. Desondanks worden er wel degelijk interessante kunstwerken gerealiseerd, die onze zelfgenoegzame maatschappij een spiegel voor kunnen houden.
Aandacht voor de demente medemens in architectuur en kunst
Volgens een rapport van de Gezondheidsraad zal het aantal patiënten dat lijdt aan de ziekte van Alzheimer in 2050 verdubbeld zijn in Nederland. Dat betekent niet alleen veel extra verpleeghuizen, maar ook een enorme toename aan personeel. Hoewel de Gezondheidsraad en de Stichting Alzheimer alarm geslagen hebben, is de maatschappij slecht toegerust op deze 'grijze tijdbom'. Er is vooralsnog veel te weinig geld en er is nauwelijks toegewijd en geschoold personeel. En met name dat laatste is zorgelijk omdat de zorg steeds intensiever wordt.
De laatste jaren richt de zorg in psychogeriatrische verpleeghuizen zich veel sterker dan voorheen op de belevingswereld van de patiënten. Deze zogeheten 'belevingsgerichte zorg' is persoonlijk en emotioneel en sluit in sociologisch en historisch opzicht aan bij de persoon.
In de architectuur en het interieur van de verpleeghuizen zien we volgens Liesbeth Melis, architectuurhistorica en publicatiemedewerker bij SKOR, dat de vormgeving en de typologie van de ruimte steeds vaker inspeelt op deze ontwikkelingen en ze mogelijk zelfs stimuleert. Ook de beeldende kunst zoekt naar manieren om de leefomstandigheden te verbeteren van een groeiende groep bewoners, die buiten de maatschappij dreigt te vallen, maar die net als ieder mens een fundamenteel recht heeft om op een menswaardige manier de laatste levensdagen door te brengen.
